Johannesburg

Met anderhalf uur vertraging landden we zondagmiddag 22 april om vijf uur op de Airport van Johannesburg, waar Harmen en Sanny geduldig op ons stonden te wachten. De fietsen konden gelukkig worden opgeslagen in het bagagedepot van de Airport. Reinout zou de zijne echter wel gaan missen.

De overgang van ons leven in tenten en hotelkamers naar een verblijf in een “gewoon” huis was groot. Nu ja, gewoon. Harmen en Sanny wonen in een comfortabel sfeervol huis met een ruime tuin. Het huis is gelijkvloers, met een verlaagde serre, die aansluit op de tuin. Waarin een groot zwembad. Zoveel kamers, zoveel ruimte, zoveel comfort! Dat hadden we lang niet gehad. Een eigen slaapkamer met een eigen badkamer. Maar dat wende snel. De avond brachten we genoeglijk pratend door. Voor het eerst in weken gingen we niet met de kippen op stok.

Harmen vertrok maandagmiddag voor zijn werk naar Kaapstad, nadat hij met ons ’s ochtends nog een tour per auto door Johannesburg had gemaakt. Na alle negatieve verhalen is onze indruk van Johannesburg verrassend positief. De stad is groot, gebouwd op veel heuvels en kent een grote variëteit aan wijken. We reden door groene, ruim opgezette wijken, zoals die waar Harmen en Sanny wonen, yuppie-achtige wijken, de oude binnenstad, oud en druk, het zakencentrum, grote parken, sportvelden, enorme en luxe shopping malls, de township Alexandra, langs brede en lange uitvalswegen, waarlangs veel bedrijvigheid, musea, theaters etc. Kortom, een levende en levendige stad, die niet onder doet voor een grote, westerse stad.

Natuurlijk kent de stad ook een andere kant, niet voor niets is het huis van Harmen en Sannie grondig beveiligd met een muur om de tuin, scherpe stalen punten op die muur, tralies voor ramen en deuren en een permanent beveilingssysteem. Het is ook niet veilig om in het donker door bepaalde wijken of de binnenstad te lopen. Maar dat is ook het geval in de andere steden waar wij geweest zijn: Dodoma, Lilongwe, Lusaka en Livingstone.

De wijk Linden waar Harmen en Sanny wonen, is heel ruim opgezet, met brede asfaltwegen en brede groenstroken langs de weg. Helaas hebben al die huizen muren om de tuin. Dat doet afbreuk aan de gezelligheid en de sociale samenhang. Kinderen spelen niet op straat in dit soort wijken. Wel in de ommuurde communities, maar daar zijn de kavels en dus de tuinen weer veel kleiner.. In twee nabij Linden gelegen wijken zijn de huizen en tuinen iets kleiner maar nog steeds aantrekkelijk. En daar zijn ook wat europees aandoende gezellige straten met veel kleine restaurantjes en winkeltjes. Het is een wijk die bevolkt wordt door de mensen uit de creatieve industrie, die zich hier in de buurt heeft gevestigd. En met alle heuveltjes een mooie omgeving om te fietsen.

Dinsdagmorgen hebben we een uitgebeid bezoek gebracht aan één van de grote shopping malls, op ongeveer vijf auto minuten rijden. Veel kledingwinkels, boekwinkels, interieurzaken, speelgoedwinkels, huishoudelijke apparatuur zaken en een aantal grote warenhuizen en supermarkten. Waaronder een Woolworths, een kruising tussen de Hema en AH. Vooral de food afdeling van deze winkelketen is aantrekkelijk. De middag hebben we rustig thuis, lezend en zonnend, doorgebracht. ’s Avonds gegeten met Feebie, een Nederlandse vriendin van Harmen en Sanny die hier voor haar werk voor Home Plan was en op de terugweg naar huis één nacht hier ook logeerde, en Anka, een Roemeense architecte die al heel lang in Johannesburg woont, en Neville, een student die in het tuinhuis van Harmen en Sanny woont.

Neville komt van een klein dorp aan de noordrand van het Kruger Park en studeert hier accountancy; zijn zus heeft eerder in het tuinhuis gewoond. Zij heeft haar studie afgerond en werkt nu bij KPMG. Hun vader is thuis hoofd van de plaatselijke school. Al zijn kinderen krijgen de kans om door te leren, maar moeten dat ook met inzet doen. Zo niet, dan grijpt vaders in, zoals bij het jongere broertje, die weer onder de vleugels van pa en moe is. Maar Neville is een zeer ernstige student, die juist van opleiding is geswitched, omdat de Universiteit van Witwatersrand hem niet degelijk genoeg was. De vader van Neville moet een geweldige man zijn. Hij is een van de mensen geweest die in het dorp de rechten van het eigendom van het dorp heeft veilig gesteld in het kader van de Landclaim wet. Daarvoor is hij wel ondermeer naar Canada gereisd om te kijken hoe de Indianen hun zaak hebben aangepakt en naar de FAO in Rome. Aan de ene kant is hij dus zeer modern en zeer bijdetijds, aan de andere kant geheel ingebed in de tradities. Zelfs nu nog zal bijvoorbeeld Neville, als hij wat aan zijn vader vraagt, thuis naast hem gaan zitten op de grond, zoals het al eeuwen hoort tussen jong en oud. Maar in het gezelschap van maandagavond is Neville ook gelijke onder zijn gelijken. Weer een mooi voorbeeld van hoe twee werelden samengaan.

Woensdag zijn we naar een World Heritage Site geweest, de Cradle of Humankind, op ongeveer een uur rijden vanuit Johannesburg. Hier is onder meer het volledige geraamte gevonden van een van de oudste mensachtigen, tussen de 2 en 3 miljoen jaar oud. Het bezoek aan de grot en bijbehorend museum was bijzonder boeiend. Op weg naar huis reden we langs een van de nog vele slumps, op een gekraakt stuk land. Stampvol slacks, zelfgebouwde hutjes, van alle soorten meestal brandbaar materiaal. Gebrek aan hygiëne, brandgevaar, onveiligheid volop. Het huisvestingsprobleem is nog lang niet opgelost. De regering heeft op dat gebied ambitieuze (maar niet altijd haalbare) plannen, met het oog op de WK voetbal 2010. Er zijn nog 2,5 miljoen huizen te bouwen...

Zuid-Afrika is gek van sport. In die traditie werd de rest van de dag besteed. Op de terugweg zijn we bij de plaatselijke wielershop gestopt, waar Reinout een flitsende broek en shirt van de Linden Cycle club kocht. De halve finale van de wereldkampioenschappen cricket, Zuid-Afrika tegen Australië, vulde de avond van Sanny en Reinout. Helaas verloor Zuid-Afrika kansloos.

Zuid-Afrika is een land van grote tegenstellingen. Wat inkomen betreft kent het de grootste verschillen van de wereld. En dat strekt zich niet alleen uit tot de haves en have-nots, ook binnen de werkende bevolking zijn de verschillen groot. Een directeur van een social housing organisatie kan een half miljoen rand per jaar verdienen, een secretaresse gaat naar huis met een fractie ervan. Donderdag maakten we kennis met de grootste en meest luxe shopping mall van Johannesburg en Zuid-Afrika, in de eveneens luxe zakenwijk Sandton. Mensen uit heel Zuid-Afrika of uit andere landen en werelddelen schijnen hier hun kapitaal uit te geven tijdens zogenaamde shopping tours. Net zoals men bijvoorbeeld in Dubai doet. Hier vind je de duurste kledingzaken, schoenenwinkels, designwinkels, juweliers, kunsthandels, boekhandels, warenhuizen, audio winkels etc. op een enorm oppervlak aan met marmer en natuursteen belegde, overdekte winkelstraten. Wij beperkten onze aankopen echter tot twee opblaasbare nekkussentjes voor in het vliegtuig, nog een bijzonder cadeautje voor de kinderen en een boek, Capatalist Nigger van Chika Onyeani. Iemand die vindt dat wij in ons reisverslag te kritisch en/of te hardvochtig waren over met name de werkattitude in Afrika, mag dit boek van ons lenen. Ongenadig en recht voor zijn raap geeft hij in een stand-up comedian stijl de Afrikaan op zijn donder, onder het motto: niet klagen, niet de schuld bij een ander leggen, handen uit de mouwen.

’s Middags was er weer tijd om in de zon te liggen en te lezen. ’s Avonds kwam Harmen terug uit Kaapstad en genoten we van een afscheidsdiner in een typisch Afrikaans restaurant met Afrikaanse entertainment.

Vrijdag was het Freedom Day, de dag waarop de eerste vrije verkiezingen worden gevierd. In de morgen zijn we met zijn vieren naar Constitution Hill geweest. Daar staat niet alleen een deel van Number Four, een van de afschrikwekkende gevangenissen uit het verleden, maar ook het indrukwekkende gebouw van het Constitutional Court, nu de laatste rechtsinstantie waar mensen de rechtspraak kunnen laten toetsen aan de nieuwe grondwet. Het gerechtsgebouw is deels gebouwd met stenen van de oude gevangenis. Het is heel ruimtelijk gebouwd, met veel kunst en overal zicht op en van de buitenwereld. Alle zittingen van het hof zijn ook openbaar. Vanaf de parkeerplaats loop je een trap op, ook aangelegd met stenen van de oude gevangenis, tussen het hof, symbool van de nieuwe rechtsorde, en de restanten van de oude gevangenis, levend bewijs van het oude repressieve systeem. Het overgebleven gevangenisdeel is een museum, dat op indrukwekkende manier getuigt van de wreedheid van het oude, maar nog niet zo lang geleden bestaande systeem. Je weet dat het bestaan heeft, maar je kunt je er eigenlijk geen voorstelling van maken tot je dit ziet en hoort. Stel je je de rauwheid van een middeleeuwse gevangenis voor, met racisme als leidraad en realiseer je dat dit hier nog geen dertig jaar geleden was. Terwijl erom heen dezelfde welvaart heerste als je nu ziet. Dat de intensiteit en de omvang van dit onrecht na de omwenteling het land niet blijvend in een crisis hebben gestort, is een menselijk mirakel, waarvoor Mandela en zijn mensen niet genoeg voor geprezen kunnen worden.

In die welvaart van alweer een andere shopping mall hebben we geluncht. Dit keer een shopping mall die gericht is op een wat jonger publiek. Gewoon grote stads europees gezellig, met veel terrasjes en een zeer gemengd publiek. Stel je de Amsterdamse Poort maar voor op een doordeweekse dag tijdens lunchtijd. Onder het eten maakte vooral Reinout allerlei plannen voor toekomstige vakanties in Zuid-Afrika. Het land is enorm groot, met een rijke variatie, een grote geschiedenis en een wonderschone natuur. Eigenlijk was het voor Reinout niet de vraag of we terugkomen, maar wanneer. Anne keek wat terughoudender. Maar eerst maar eens terug, naar de kinders en kleinkinders. Na zeven weken werd dat ook hoog tijd.

Epiloog

Op deze reis zou eigenlijk een waarschuwende sticker geplakt moeten worden: Pas op, ernstig verslavend!!

En Afrika was nog wel onze tweede keus, eigenlijk wilden we naar Mongolië. We hadden niet zo veel met Afrika, een beetje hopeloos geval, waar we weinig te zoeken hadden. Maar de voorbereidingen op deze reis schroefden de verwachtingen al op. De werkelijkheid heeft onze verwachtingen nog verre overtroffen. Meestal in positieve zin, slechts een enkele keer viel de werkelijkheid tegen.

Eerst wat dorre feiten. We reisden in 6 weken 4.000 km door Kenia, Tanzania, Malawi en Zambia, waarvan wij er 2.200 km op de fiets aflegden. En waren een kleine week in Johannesburg. We sliepen tijdens onze fietsreis 26 keer in een tent, 15 keer in een hotel of lodge. Twee keer hadden we regen, één keer kort maar verfrissend op de fiets, één keer ’s nachts.

Maar de indrukken en emoties vertellen het echte verhaal. Elke nacht nog is Afrika het decor van dromen. En Reinout zou er gaan wonen als hij twintig jaar jonger was. En verzint nu smoezen en serieuze overwegingen om weer terug te kunnen of er iets te gaan doen. Deze reis is zonder meer onze vakantie met de meeste impact. Afrika gaat in je bloed zitten. En is zeker geen verloren continent, maar juist een bijzonder en rijk stuk van de aarde met talloze mogelijkheden. De sleutel ertoe ligt in onderwijs, kennis en de toevoeging van waarde aan natuurlijke rijkdom.

Natuurlijk waren er onderweg minder leuke dingen en gebeurtenissen. Maar de positieve verwondering en vreugde over het fietsen en reizen door de vier landen overheerst. De kennismaking met de bevolking, met de leefwijze en de cultuur was zeer direct. Wat een voorrecht om dan met de fiets te reizen en niet met een veel vluchtiger en afstandscheppende auto. We genoten volop van de schitterende natuur of een gesprekje met mensen langs de weg of tijdens cola-stops. Hoogtepunten waren natuurlijk onze ontmoetingen met olifanten, giraffen, hippo’s, zebra’s, impala’s en al die andere schitterende dieren in de door ons bezochte wildparken. De kanotocht in de avondschemer over het meer in het Liwonde National Park tussen de lachende en loeiende hippo’s zal ons altijd bij blijven. Ook de spanning tijdens het fietsen door het Mikumi National Park en het zien van onze eerste olifant zullen we niet vergeten. En wat te zeggen van de schitterende sterrenhemel die we bijna elke nacht vanuit onze tent konden bewonderen. Haarscherp waren de Melkweg en de verschillende sterrenbeelden te onderscheiden. Zo zie je dat in West Europa zelden. Boeiend en leerzaam waren ook de ontmoetingen met bijzondere mensen, zoals Nicky in Tanzania en Sandra in Malawi. Mensen met een missie en grote betrokkenheid bij de bewoners en het land waar ze woonden. De afsluiting van onze fietstocht op een historische plek, de Victoria Falls, maakte de reis helemaal onvergetelijk. Het geweld en het natuurschoon van die enorme waterval deed ons stil worden. Met veel plezier lieten we ons drijfnat regenen op het pad langs de waterval en genoten van de mooie regenbogen die boven en in de kloof ontstonden.

Het fietsen was soms zwaar, door de warmte, door tegenwind of gewoon door slechte benen. Maar we kende ook de voldoening van een geslaagde steile klim, een snel afgelegd traject. De race naar de finish in Livingstone was de bekroning van onze toegenomen conditie. We voelden ons over het algemeen super gezond en fit, op een enkele dip wegens darmproblemen of verkoudheid na. Mede dankzij goede hygiëne, vitaminepillen en gezond eten bleven infecties van wondjes ons bespaard. En dat de overtollige kilo’s zichtbaar en onzichtbaar verdwenen zorgt ook voor grote tevredenheid.

Als we met zijn tweeën drie weken met de camper reizen, krijgen we al last van groepsdruk. Het reizen in een groep van vijftien tot twintig mensen was dus af en toe best moeilijk. Slapen in de tent was het probleem niet, in tegendeel, maar soms deed het gebrek aan comfort of water of toilet een flink beroep op ons aanpassingsvermogen. Maar het was ook een wezenlijk aspect van de reis: out of the comfort zone. Goed voor de flexibiliteit.

Moeilijk vonden we om een zo lange periode achtereen van onze (klein)kinderen te zijn. De regelmatige sms-jes en mailtjes waren fijn, maar onvoldoende vervanging van persoonlijk contact. Dat het missen wederzijds was (ik graag opa in deze huis, een hartekreet van Merijn) deed ons natuurlijk goed, maar maakte het verlangen groter.

Al met al kijken we met heel veel plezier, voldoening en dankbaarheid terug op onze tocht en de gezonde terugkeer. De intensieve kennismaking per fiets en overlandtruck met Afrika, inclusief ons afsluitend verblijf in Johannesburg, is een ervaring die we voor geen goud hadden willen missen en niet zonder vervolg zal blijven.